Otoczeni przez idiotów

Opis ogólny

Thomas Erikson jest szwedzkim trenerem komunikacji i konsultantem biznesowym. „Otoczeni przez idiotów” (2014; wyd. polskie: Wielka Litera, 2017) to jeden z największych bestsellerów poradnikowych ostatniej dekady, sprzedany w milionach egzemplarzy.

Punkt wyjścia jest anegdotyczny. Erikson poznał człowieka, który był przekonany, że otaczają go idioci. Autor pokazuje, że „idiotami” wydają się ci, którzy komunikują się inaczej niż my. Książka popularyzuje model DISC Williama Moultona Marstona (lata 20. XX wieku) w wersji czterech kolorów:

• Czerwony (dominacja): szybki, zadaniowy, nastawiony na wynik, bezpośredni, niecierpliwy.
• Żółty (wpływ): towarzyski, entuzjastyczny, kreatywny, mówi dużo, słabo słucha i nie lubi szczegółów.
• Zielony (stabilność): spokojny, lojalny, wspierający, unika konfliktu i zmian.
• Niebieski (sumienność): analityczny, dokładny, skupiony na faktach i jakości, ostrożny.

Teza książki: komunikację ocenia odbiorca. Kto chce zostać zrozumiany, musi rozpoznać styl drugiej osoby i dostosować do niego sposób mówienia, pisania i przekazywania złych wieści.

Kluczowe idee

• Odbiorca decyduje o zrozumieniu. To, co mówię, liczy się mniej niż to, co zostanie usłyszane.
• Cztery style zachowań. Kombinacje dwóch wymiarów: zadaniowość kontra nastawienie na ludzi oraz aktywność kontra pasywność (szybkie kontra rozważne tempo).
• Większość ludzi to mieszanki. Zwykle dominują dwa kolory, a „czyste” typy są rzadkie.
• Każdy kolor ma ciemną stronę. Czerwony bywa agresywny, żółty egocentryczny i niesłowny, zielony uparty w biernym oporze, niebieski krytyczny i paraliżowany perfekcjonizmem.
• Dostosowanie. Z czerwonym rozmawia się krótko i o wynikach, z żółtym z entuzjazmem i o wizji, z zielonym spokojnie i bez presji, z niebieskim konkretnie i z danymi.
• Stres i złodzieje energii. Każdy kolor ma inne źródła stresu i inaczej na nie reaguje.

Rozdział po rozdziale

Wprowadzenie. Sam wśród idiotów. Anegdota o człowieku otoczonym przez „idiotów”. Autor przedstawia cel: zrozumieć, dlaczego inni zachowują się inaczej niż my.

1. O tym, czy komunikacja jest zrozumiała, decyduje odbiorca. Komunikacja jako proces, w którym liczy się odbiór. Większość nieporozumień wynika z różnic stylu, a nie złej woli.

2. Dlaczego staliśmy się tacy, jacy jesteśmy. Skąd się biorą różnice zachowań: wrodzony temperament, wychowanie, środowisko. Erikson zaznacza, że opisuje zachowania, a nie całą osobowość.

3. Wprowadzenie do systemu. Dwie osie (zadania kontra relacje, aktywność kontra pasywność) i cztery kolory. Opis tego, jak model powstał i jak go używać.

4–7. Zachowania czerwone, żółte, zielone i niebieskie. Każdy rozdział opisuje jeden kolor: typowe zachowania, mocne strony, sposób komunikowania się, reakcje na innych. Przykłady z życia firm i rodzin.

8. Wkurzająca druga strona medalu. Słabości każdego koloru. Czerwoni mogą być apodyktyczni, żółci słabo słuchają i nie dotrzymują terminów, zieloni unikają decyzji, niebiescy toną w szczegółach.

9. Uczenie się nowego. Każdy kolor uczy się inaczej: czerwony przez działanie, żółty przez rozmowę, zielony w bezpiecznym tempie, niebieski przez analizę.

10. Mowa ciała. Jak rozpoznawać kolory po tempie, gestach, głosie i postawie.

11. Przykład z życia. Firmowa impreza z czasów, gdy autor pracował w banku: jak ludzie o różnych kolorach kompletnie się nie rozumieją.

12. Dostosowanie. Praktyczne wskazówki: jak rozmawiać z każdym kolorem i czego unikać. Dostosowanie nie jest manipulacją, tylko uprzejmością.

13. Jak przekazywać złe wieści. Informacja zwrotna dla każdego koloru: czerwonemu wprost, żółtemu z troską o relację, zielonemu delikatnie i z czasem na przemyślenie, niebieskiemu z faktami.

14. Jakie kolory do siebie pasują. Kombinacje, które się uzupełniają (np. czerwony i zielony), i takie, które łatwo wchodzą w konflikt (np. czerwony i niebieski, żółty i niebieski).

15. Komunikowanie się na piśmie. Jak pisać maile do każdego koloru i jak rozpoznawać kolory po stylu pisania.

16. Co nas tak cholernie wkurza. Lista irytujących zachowań każdego koloru z perspektywy pozostałych.

17. Czynniki wywołujące stres i złodzieje energii. Co stresuje każdy kolor: czerwonego brak kontroli i wyników, żółtego izolacja i rutyna, zielonego zmiana i konflikt, niebieskiego chaos i błędy. Jak każdy z nich reaguje pod presją.

18. Krótki przegląd historyczny. Od czterech humorów Hipokratesa przez Junga po Marstona i jego teorię DISC.

19–22. Odgłosy rzeczywistości, test, podsumowanie i „I co teraz”. Autor opowiada, dlaczego napisał książkę. Krótki test sprawdza, co czytelnik zapamiętał. Ćwiczenie grupowe z menedżerami firmy telekomunikacyjnej pokazuje, jak zespoły różnych kolorów inaczej wykonują to samo zadanie. Na koniec zachęta, by zrobić profesjonalną analizę własnego profilu.

Podsumowanie

Książka jest przystępna, zabawna i daje prosty język do rozmowy o różnicach w stylu komunikacji. Główne przesłanie jest słuszne i warte powtarzania: ludzie, którzy zachowują się inaczej niż my, nie są idiotami, a skuteczna komunikacja wymaga dopasowania do odbiorcy. W zespołach model bywa przydatnym punktem wejścia do rozmowy o różnorodności stylów pracy.

Zastrzeżenia, istotne dla zastosowań profesjonalnych:

• Model nie ma potwierdzenia naukowego w wersji przedstawionej w książce. DISC to typologia, a nie zweryfikowana teoria osobowości. Psychologia osobowości opisuje cechy jako wymiary ciągłe (Wielka Piątka, HEXACO), a nie typy. Dzielenie ludzi na cztery kategorie gubi większość różnic między nimi.
• Erikson nie jest psychologiem, a książka nie odwołuje się do badań. W 2018 roku szwedzkie stowarzyszenie sceptyków (Vetenskap och Folkbildning) przyznało mu antynagrodę „Zwodziciel Roku” za popularyzowanie pseudonauki.
• Narzędzia DISC dostępne komercyjnie mają różną jakość psychometryczną. Nie powinny służyć do rekrutacji ani oceny pracowników.
• Etykieta koloru łatwo staje się stereotypem i usprawiedliwieniem („jestem czerwony, więc taki już jestem”), co hamuje rozwój zamiast go wspierać.
• Pomija wpływ sytuacji: ten sam człowiek zachowuje się inaczej w pracy, w domu i pod presją.

Jeśli korzystać z książki, to jako z pretekstu do rozmowy o różnicach stylów, a nie jako z narzędzia diagnozy.

Rekomendacje

• Dla kogo: dla osób, które chcą lekkiego wprowadzenia w temat różnic w komunikacji; dla zespołów jako punkt wyjścia do rozmowy. Dla trenerów i HR z zastrzeżeniem, że nie jest to model naukowy.
• Jak czytać: rozdziały 1–8 i 12–13 zawierają rdzeń. Resztę można przejrzeć.
• Po lekturze:
  • zamiast przypisywać sobie kolor, zastanów się, jak zmienia się Twój styl w różnych sytuacjach;
  • przy następnym nieporozumieniu zapytaj, czy chodzi o złą wolę, czy o inne tempo lub priorytety;
  • przed ważną rozmową zastanów się, czego potrzebuje odbiorca: wyniku, relacji, bezpieczeństwa czy danych;
  • jeśli szukasz rzetelnego modelu różnic indywidualnych, sięgnij po badania nad Wielką Piątką.

Czytaj dalej

• MinikursCztery uszyModel komunikacji Schulza von Thuna
• TestJakim uchem słuchasz?Rozpoznaj swój styl słuchania
• TestStyl interpersonalnyJak funkcjonujesz w relacjach
• PrzewodnikTrudne rozmowy w pracy
• KsiążkaPięć dysfunkcji zespołuPatrick Lencioni

Streszczenie własnymi słowami, bez cytatów; nie zastępuje lektury.

← Wszystkie książki